Historia grodziskiego herbu

Historia Grodziska Wielkopolskiego, jako ośrodka miejskiego, sięga przypuszczalnie końca XIII wieku.

Przyjęty oficjalnie rok 1303 za początek miasta, nie wynikał nigdy z dokumentu lokacyjnego, ale jedynie z najstarszego zachowanego przekazu świadczącego o Grodzisku, jako mieście. Natomiast samo miasto powstało prawdopodobnie gdzieś między rokiem 1294, a 1303.

Grodzisk będący własnością rycerską posiadał również swój herb, którym początkowo był konar drzewa lipowego i swoją analogią nawiązywał do dzisiejszych herbów Buku, Opalenicy oraz Rakoniewic.

Rekonstrukcja XIV wiecznego herbu

Symbol lipy- chociaż niewątpliwie starosłowiański- stał się coraz bardziej synonimem partactwa i nietrwałości i dlatego przypuszczalnie nie zagościł długo w herbie miasta. Już pod koniec XIV wieku znajdujemy w nim majestatyczną postać króla siedzącego na tronie. Herb bezpośrednio nawiązywał do pieczęci Kazimierza Wielkiego z roku 1334, która przedstawiała siedzącego króla na tronie z gotyckimi elementami, trzymającego berło w prawej ręce i jabłko w lewej. Pieczęć stała się pierwowzorem dla późniejszego herbu miasta. Obecnie jeden z najstarszych dokumentów Grodziska opatrzonych taką pieczęcią znajdują się w Archiwum Państwowym w Toruniu i pochodzi z roku 1438.

Pieczęć

Herb miasta Grodziska Wielkopolskiego należy do rzadkich osobliwości heraldycznych. Na tarczy herbowej znajduje się wizerunek króla zasiadającego na tronie gotyckim z koroną na głowie, berłem i jabłkiem w rękach.

Chociaż na przełomie wieków generalny motyw herbu pozostawał niezmienny, to jednak różnił się znacząco w detalach. Porównując istniejące zachowane herby Grodziska można przyjąć, że cechowała je dowolna stylistyka i duże różnice w szczegółach. Dotyczyły one szczególnie wizerunku króla i tronu, a nawet barwy herbu.

XIX wieczny wizerunek herbu

Osobny i cały czas nierozstrzygnięty spór dotyczy postaci króla siedzącego na złotym tronie. Jest mało prawdopodobne, aby to był Przemysław II związany tradycyjnie z lokacją miasta, a bardziej Kazimierz Wielki związany z pieczęcią, która dała początek herbowi.

Jeden z najładniejszych wizerunków grodziskiego herbu znajdował się jeszcze przed wojną w witrażu sali obrad gmachu obecnego starostwa. Powstał on w 1905 roku i przedstawiał herb miasta umieszczony na tarczy heraldycznej. Tarcza stylizowana była otokiem roślinnym. Nad herbem znajdował się półpancerz z hełmem. Miał nawiązywać do miasta będącego własnością rycerską. Ponad hełmem znajdowały się trzy murowane baszty z blankami nawiązujące do trzech bram miejskich: Poznańskiej (dawniej Ptaszkowskiej), Rakoniewickiej i Bukowskiej.

Herb z witrażu w starostwie

Natomiast herb przedstawiał króla siedzącego na złotym tronie wyścielanym karmazynowym obiciem, w złotej koronie i ze złotym berłem i jabłkiem w rękach. Tunika królewska była w kolorze czerwonym ze złotymi lamówkami. Pole herbu w kolorze błękitnym. Przepiękny ten herb został zniszczony w okresie okupacji hitlerowskiej. Na osobną uwagę zasługuje także herb naszego miasta znajdujący się w jednym z witraży grodziskiego sądu.
Oficjalne zatwierdzenie obowiązującego herbu Grodziska Wielkopolskiego nastąpiło na początku w 1939 roku. Zostało ogłoszone w Monitorze Polskim- Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej nr 51 z dnia 3 marca 1939 roku. W treści napisano:

Herb z 1929 r. z tablicy na ratuszu

„Zatwierdzam herb Miasta Grodziska Wielkopolskiego w następującej postaci: W polu błękitnym Król na tronie złotym w koronie, z berłem w ręce prawej, z jabłkiem w ręce lewej. Twarz, szyja i ręce królewskie – barwy naturalnej, Włosy jasne. Korona, berło i jabłko złote. Tunika królewska biała z obramowaniem złotym przy rękach, płaszcz czerwony, obramowany złotem, spięty na prawym ramieniu klamrą złotą. Trzewiki – czerwone”.

W okresie powojennym herb Grodziska Wielkopolskiego istniał w kilku stylizacjach, nawiązujących do przedwojennego wzoru, chociaż przynajmniej do lat 70 tych XX wieku bardzo rzadko występował w oficjalnej przestrzeni publicznej. Mówiło się nawet, że jego królewski wizerunek nie bardzo pasował do nowej komunistycznej rzeczywistości. Wszystko jakby zmieniło się w połowie lat 70-tych XX wieku, kiedy wraz z „Grodziskimi Piwobraniami” przyszła moda na lokalną tradycje i historię.

Jedna z wersji herbu z lat 80-tych XX wieku

Mniej więcej w tym samym czasie powstała obecna stylizacja grodziskiego herbu, która początkowo znajdowała się na oficjalnych logach Piwobrania. Herb został w dużej części uproszczony. Natomiast nie bardzo wiadomo , kto był autorem obowiązującego wizerunku, chociaż jedna z hipotez mówi, że był nim grodziszczanin Henryk Piotrowski, który w latach 70 i 80 tych wykonywał wiele projektów graficznych dla władz miasta, Muzeum Ziemi Grodziskiej i Towarzystwa Miłośników Ziemi Grodziskiej.

Warto jednocześnie dodać, że 28 czerwca 2003 roku, podczas głównych obchodów 700-lecia miasta, Rada Miejska przyjęła uchwałę ustanawiającą flagę Miasta i Gminy Grodzisk Wielkopolski. Tego dnia po raz pierwszy została ona publicznie zaprezentowana i wciągnięta na wieżę grodziskiego ratusza.

Herb obecnie

“Flagą Miasta i Gminy Grodzisk Wielkopolski jest prostokątny płat tkaniny o proporcjach szerokości do jej długości 5:8. Pole flagi podzielone jest na trzy równe pionowe pasy w barwach: niebieskiej, białej, niebieskiej z umieszczonym pośrodku herbem Miasta i Gminy Grodzisk Wielkopolski” .

Darek Matuszewski
Wszystkich zainteresowanych historią Grodziska Wielkopolskiego i okolic zapraszamy na nasze strony: https://www.facebook.com/TowarzystwoMilosnikowZiemiGrodziskiej/

Wybrane dla Ciebie

Autor: PGO24