130 lat temu powstał powiat grodziski

130 lat temu powstał powiat grodziski 1

Dokładnie 1 października 1887 roku rozpoczął swoją działalność powiat grodziski zapisując nowy rozdział w historii Grodziska Wielkopolskiego.

Grodzisk  należy do tych miejscowości, których rodowód wywodzi się z czasów piastowskich. Chociaż oficjalnie przyjmujemy, że miasto powstało w 1303 roku, to z całą pewnością jego początki są starsze i sięgają zapewne końca XIII wieku.

W okresie rządów księcia głogowskiego Henryka III(1251-1309) miasto uzyskało status „dystryktu”, który miał zastąpić dotychczasowe kasztelanie. Opanowanie Wielkopolski przez Władysława Łokietka w 1314 roku wstrzymało dotychczasowe reformy administracyjne, a „dystrykt” w Grodzisku został zlikwidowany. W połowie XIV wieku wyodrębniły się nowe jednostki administracyjne nazywane powiatami. Tym sposobem doszło do wyłonienia powiatu kościańskiego, w granicach, którego znajdował się Grodzisk, aż do czasów rozbiorów i Księstwa Warszawskiego.

Na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego w 1815 roku Wielkopolska powróciła do królestwa pruskiego  jako Wielkie Księstwo Poznańskie, nazywane w administracji zaborczej Prowincją Poznańską.  Księstwo zostało podzielone na dwie rejencje- bydgoską i poznańską. Rejencja poznańska podzielona została na 17 landratur (powiatów). Grodzisk wraz z Opalenicą, Lwówkiem, Nowym Tomyślem znalazł się w powiecie bukowskim z siedzibą w Buku. Dopiero po tragicznych wydarzeniach Wielkopolskiej Wiosny Ludów 1848 roku siedziba powiatu bukowskiego przeniesiona  została do Nowego Tomyśla. W 1837 roku powiat bukowski liczył 42 378 osób, natomiast w roku 1880 – 58 089 mieszkańców.  Landratami  (radcami ziemskimi) powiatu bukowskiego byli: Franciszek Szubert (Schubert) (1818-1848),  radca  Saher (1848-  1865),  baron Richthoffen (1865- 1871)  Leopold Zachariae (1871- 1881). Ostatnim landratem powiatu bukowskiego był Klapp (1881-1887), który zarazem został pierwszym landratem powiatu nowotomyskiego.

W lutym 1887 roku minister spraw wewnętrznych Robert  von Puttkamer przedstawił izbie poselskiej projekt nowego podziału administracyjnego Prowincji Poznańskiej.  Projekt zakładał zwiększenie liczby powiatów z 26 do 42. Środowiska polskie  określały ustawę jako antypolską, zmierzającą do coraz szybszego germanizowania rdzennych terenów polskich poprzez napływ niezbędnych do administrowania urzędników niemieckich.   Nowy podział został zaakceptowany i zaczął obowiązywać od pierwszego października 1887 roku.

130 lat temu powstał powiat grodziski 2

Ze zlikwidowanego powiatu bukowskiego powstały dwa powiaty : powiat nowotomyski z siedzibą w Nowym Tomyślu i powiat grodziski z siedzibą w Grodzisku.  Do powiatu grodziskiego należały miasta: Grodzisk, Opalenica i Buk oraz policyjny obwód grodziski i bukowski, a także część obwodu kuślińskiego. Powiat liczył 31353 mieszkańców i obejmował 43035 hektary. Natomiast powiat nowotomyski liczył 31979 mieszkańców i obejmował 52159 hektarów. Po dawnym powiecie bukowskim pozostał dług wielkości 800000 marek i zasoby gotówkowe w wielkości 18000 marek, które zostały jednakowo podzielone pomiędzy powiat grodziski i nowotomyski. Zakładano ponadto, że powiat grodziski przyniesie około 105640 marek podatku dochodowego, a powiat nowotomyski 87807 marek. Sprawa podziału majątku powiatu bukowskiego była również przedmiotem obrad pierwszego sejmiku powiatu grodziskiego, który odbył się 30 listopada 1887 roku w Grodzisku. Wybrano wówczas komisję podatkową, do której zostali wybrani: Zygmunt  Niegolewski z Niegolewa,  ksiądz  Aleksander Jordan z Niepruszewa, Jacobi z Trzcianki, Hildenbrand  ze Śliwna, kupiec  Abraham Herzfeld z Grodziska i aptekarz Winter z Buku.

Pierwszym landratem powiatu grodziskiego został radca Daum (1887-1897). Po nim stanowisko landrata objął Boltze (1898- 1907). Następnym landratem został Rudolf von Pommer- Esche, który został przeniesiony w sierpniu 1917 roku do  Nordhausen. Ostatnim landratem grodziskim był von Klitzing.

Wybór Grodziska na siedzibę powiatu nie był przypadkowy. Mimo okresowych problemów było to miasto z silnym oraz rozwijającym się przemysłem i już wówczas stanowiło ważny ośrodek administracyjny, chociażby z uwagi na zlokalizowany w nim od 1848 roku sąd powiatowy.  Z całą pewnością bardzo ważne były także cele polityczne, w tym chęć zgermanizowania miasta, które cały czas zachowywało silny charakter polski.

Z dziejami powołania powiatu grodziskiego związana jest także pewna historia, którą bardzo namiętnie i dwuznacznie przekazywano sobie przez długie lata. Podobno Cesarz Wilhelm I był bardzo zaprzyjaźniony z dwoma grodziskimi paniami, a konkretnie z żoną i córką jednego z właścicieli miejscowych browarów. Obie damy nie tylko słynęły z wyjątkowej urody, ale również z lokalnego patriotyzmu. Historia głosi, że kiedy pierwotnie podzielono powiat bukowski na powiat nowotomyski i powiat opalenicki, to przerażone władze Grodziska w ich ręce oddały przyszłość miasta i jego mieszkańców. Panie spisały się na medal, bo od tego czasu nikt już nie słyszał o powiecie opalenickim, a utworzony powiat grodziski przetrwał do 1932 roku,  kiedy to  w całości został przyłączony  do powiatu nowotomyskiego.  Ile jest prawdy w owej historii tego już nikt nie wie, ale  wdzięczni mieszkańcy Grodziska bardzo szybko postawili cesarzowi Wilhelmowi  pomnik na Placu św. Anny, a dostojnym damom  jeszcze się długo  nisko kłaniali.

130 lat temu powstał powiat grodziski 3Dariusz Matuszewski

Wszystkich zainteresowanych historią Grodziska Wielkopolskiego zapraszamy na nasze strony: www.facebook.com/TowarzystwoMilosnikowZiemiGrodziskiej/.

 

0 0 głosuj
Ocena artykułu

Rozwój lokalnych mediów potrzebuje finansowania, Twoje wpłaty czynią nas niezależnymi i samowystarczalnymi. Dziękujemy.

Wybrane dla Ciebie

Opublikował: PGO24

Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
Pokaz wszystkie komentarze
0
Co o tym myślisz? Prosimy o komentarz.x
()
x